Mâm cỗ cúng giỗ miền Bắc gồm những món gì? Gợi ý thực đơn truyền thống, đơn giản

Mâm cỗ cúng giỗ miền Bắc, nhiều nhà gọi là mâm cơm cúng giỗ, thường có gà luộc, xôi, giò, canh và một vài món xào, rán hoặc nướng. Nhà ít người có thể làm gọn; nhà mời đông họ hàng thì chuẩn bị thêm món và chia thành nhiều mâm.

Mỗi vùng, mỗi gia đình có cách làm cỗ riêng. Bài viết này giới thiệu một thực đơn quen thuộc ở vùng Nam Trực, nơi đặt xưởng Ecocook: mâm khoảng 10 món cho sáu người ăn. Chiều hôm trước ngày giỗ, nhiều nhà làm lễ tiên thường với mâm nhỏ gồm xôi, gà và giò.

Bạn có thể thêm bớt món cho phù hợp với nhu cầu và khẩu vị của gia đình mình.

1. Ngày giỗ là gì? Giỗ đầu, giỗ hết và giỗ thường

Ngày giỗ là dịp con cháu tưởng nhớ người thân đã mất, thường tính theo ngày mất âm lịch. Con cháu chuẩn bị lễ cúng, thắp hương rồi cùng họ hàng ăn bữa cơm sau khi làm lễ.

Các ngày giỗ thường được gọi như sau:

• Giỗ đầu: ngày giỗ tròn một năm sau khi mất, còn gọi là tiểu tường.
• Giỗ hết: ngày giỗ tròn hai năm sau khi mất, còn gọi là đại tường.
• Giỗ thường: những ngày giỗ hằng năm từ năm thứ ba trở đi.

Giỗ hết và lễ hết tang không hoàn toàn giống nhau. Thời điểm làm lễ hết tang có thể khác nhau tùy phong tục địa phương và từng gia đình.

Giỗ đầu và giỗ hết thường được chuẩn bị chu đáo hơn. Tuy nhiên, làm bao nhiêu món, mời bao nhiêu người vẫn tùy điều kiện của mỗi nhà.

2. Lễ tiên thường trước ngày giỗ cúng những gì?

Chiều hôm trước ngày giỗ, một số gia đình làm lễ tiên thường để báo rằng ngày mai con cháu làm giỗ và kính mời người đã khuất về hưởng lễ.

Theo cách làm cỗ ở Nam Trực được giới thiệu trong bài, mâm cúng thường gồm ba món:

• Một đĩa xôi.
• Gà luộc.
• Một đĩa giò.

Ngoài các món ăn, cần chuẩn bị thêm hương, hoa, nước và những lễ vật khác theo cách vẫn thường làm. Mâm cỗ nhiều món hơn được chuẩn bị vào ngày giỗ chính.

Không phải nhà nào cũng làm lễ riêng vào hôm trước. Bạn có thể theo cách ông bà, cha mẹ vẫn làm.

3. Mâm cỗ cúng giỗ miền Bắc gồm những món gì?

Gà luộc, xôi và giò là những món quen thuộc trong nhiều mâm cỗ miền Bắc. Các món còn lại có thể thay đổi theo mùa, khẩu vị và số người ăn.

Nếu đang tìm thực đơn đám giỗ miền Bắc cho sáu người, bạn có thể tham khảo thực đơn 10 món dưới đây. Đây là một cách làm cỗ ở Nam Trực, không phải danh sách bắt buộc cho mọi gia đình.

Bạn có thể đổi rau cải sang su hào hoặc súp lơ xào, đổi canh xương hầm rau củ sang món canh nhà mình thích. Những nhà quen làm nem rán cũng có thể chọn món này thay cho một món thịt trong thực đơn.

Mâm nhiều món thì mỗi đĩa chỉ cần lượng vừa phải. Khi đi chợ, nên tính theo số người ăn để tránh nấu nhiều rồi dùng không hết.

Mâm cỗ cúng giỗ truyền thống có những nhóm món nào?

Mâm cỗ cúng giỗ truyền thống ở miền Bắc thường có đủ món luộc, món xào, món chiên hoặc nướng, món canh và xôi. Ngày trước, nhiều nhà làm mâm giỗ gọn với một đĩa gà, một đĩa chả, rau xào, xào thập cẩm, một bát canh măng hoặc canh bí nấu xương và đĩa xôi đỗ xanh.

Ngày nay, tùy số khách và điều kiện, mâm cỗ có thể thêm món nhưng vẫn theo các nhóm này. Bảng dưới gợi ý món thay thế cho từng nhóm:

4. Thực đơn đám giỗ miền Bắc theo mùa

Ngày giỗ rơi vào mùa nào thì nên chọn món hợp thời tiết mùa đó. Với mâm cỗ giỗ mùa hè, các món luộc, nộm và canh thanh sẽ dễ ăn hơn. Mùa đông lạnh, các món hầm, canh nóng và thịt đông lại hợp hơn.

Gà, xôi và giò có thể giữ quanh năm, bạn chỉ cần đổi món canh, món xào và món ăn kèm theo mùa. Mâm cỗ vẫn đủ đầy mà người ăn thấy dễ chịu hơn.

5. Thực đơn đám giỗ đơn giản cho gia đình ít người

Nếu chỉ làm giỗ trong gia đình, bạn có thể chọn thực đơn sáu món:

1. Gà luộc.
2. Xôi.
3. Giò.
4. Canh xương hầm khoai, cà rốt.
5. Một đĩa rau xào.
6. Một đĩa dưa góp.

Thực đơn này có thịt, xôi, canh, rau và món ăn kèm, dễ chuẩn bị hơn mâm nhiều món.

Nếu có thêm người ăn, bạn có thể bổ sung tôm hấp, thịt nướng, chả cuốn hoặc nem thính. Chọn món cả nhà thích và mình có thời gian làm, không cần thêm tất cả.

Sáu món hay mười món đều là gợi ý để lên thực đơn. Việc chuẩn bị lễ cúng nên theo cách gia đình thường làm, không lấy số món làm tiêu chuẩn đủ lễ.

6. Giỗ đầu, giỗ hết mời đông thì làm bao nhiêu mâm?

Giỗ đầu và giỗ hết thường mời họ hàng, làng xóm nên khách đông hơn. Giỗ thường, nhiều nhà chỉ làm trong gia đình hoặc mời anh em gần. Vì vậy, trước khi đi chợ, bạn nên chốt số khách rồi tính số mâm.

Ở Nam Trực, mỗi mâm cỗ thường ngồi sáu người. Bạn lấy số khách chia cho sáu, lẻ thì làm tròn lên. Nếu cần, chuẩn bị thêm một mâm cho người đến muộn hoặc người nhà ăn sau.

Biết số mâm, bạn sẽ dễ tính lượng gà, giò, xôi cần mua và số bát đĩa cần có. Nếu nhà chưa đủ mâm, nên mượn hoặc mua thêm trước vài ngày, tránh để sát ngày mới lo.

7. Lịch chuẩn bị và lưu ý khi làm cỗ giỗ

Trước ngày giỗ 3–5 ngày

Chốt số khách, số mâm và thực đơn. Đặt trước gà, giò, chả nếu không tự làm. Kiểm tra bát đĩa, mâm, nồi và bếp xem đã đủ dùng cho số mâm đã tính chưa.

Hôm trước ngày giỗ

Đi chợ những thứ còn thiếu, sơ chế rau củ, ướp thịt nướng và hầm xương lấy nước canh. Chiều hôm đó, có nhà ra thăm mộ, thắp hương rồi về làm lễ tiên thường.

Sáng ngày giỗ

Luộc gà, đồ xôi, hấp tôm. Món xào làm sau cùng để rau còn xanh, giòn. Bạn nên tính giờ cúng rồi lùi lại để các món chín gần cùng lúc.

Những điều nên nhớ

• Nhiều gia đình kiêng nếm thức ăn trước khi dâng cúng, nên người nấu thường nêm theo công thức quen tay.
• Chọn thực phẩm tươi, không bày đồ ôi hoặc đồ để qua nhiều ngày lên mâm cúng.
• Thắp hương, khấn xong, đợi hết tuần hương rồi mới hạ lễ và mời khách vào mâm.
• Món canh nên hâm nóng lại trước khi dọn ra mời khách.

8. Cách bày mâm cỗ cúng giỗ cho gọn

Trước khi bày, bạn nên chọn bát đĩa vừa với cỡ mâm. Đĩa quá lớn sẽ chiếm nhiều chỗ, khiến các món còn lại khó xếp.

Bước 1: Xếp các món lớn trước

Đặt đĩa gà, đĩa xôi và bát canh trước để biết còn bao nhiêu chỗ cho các món khác. Bát canh cần nằm vững trên phần phẳng của mâm, tránh đặt sát mép.

Bước 2: Bày các đĩa vừa xung quanh

Xếp tôm hấp, rau xào, thịt nướng và chả cuốn vào những vị trí còn trống.

Bước 3: Thêm đĩa nhỏ và nước chấm

Đặt giò, nem thính, dưa góp và bát nước chấm vào các khoảng trống còn lại. Kiểm tra để các đĩa nằm chắc chắn, không nhô ra ngoài vành mâm.

Nếu bàn thờ nhỏ, bạn có thể bày cỗ trên bàn cúng phía trước theo cách vẫn làm. Với mâm nặng hoặc có nhiều bát canh, nên nhờ thêm người bê.

Hoa và trái cây có thể bày riêng. Bạn có thể xem thêm bài mâm ngũ quả để tham khảo cách chọn và sắp xếp trái cây.

9. Mâm cỗ sáu người nên dùng mâm cỡ nào?

Mâm 61cm, lòng mâm 48cm, hợp với mâm cỗ sáu người khoảng 8 món. Nếu làm đủ 10 món như thực đơn ở trên, mâm 61cm sẽ khá chật. Khi đó, bạn có thể chọn mâm 70cm, lòng mâm 58cm, hoặc để đĩa dưa góp, bát nước chấm ra ngoài mâm.

Khi chọn mâm, nên xem cả đường kính ngoài và đường kính lòng mâm. Lòng mâm là phần phẳng ở giữa để đặt bát đĩa, không tính phần vành xung quanh.

Nếu đã có sẵn bát đĩa, bạn nên thử xếp trước khi chọn mâm. Cách này giúp biết rõ cần bao nhiêu chỗ cho đĩa gà, xôi, bát canh và các món còn lại.

Ecocook có mâm nhôm 61cm cùng các cỡ khác, với hai màu anod vàng và anod trắng. Anod là phương pháp xử lý bề mặt bằng điện hóa, tạo lớp oxit bảo vệ trên nhôm. Sau khi dùng, rửa sạch mâm, lau khô rồi cất ở nơi khô ráo.

Để chuẩn bị cỗ giỗ đỡ vất vả, bạn nên chốt số người ăn, chọn thực đơn rồi chia việc từ hôm trước. Các món cần ướp hoặc hầm có thể chuẩn bị sớm; món xào và hấp làm gần giờ bày cỗ. Lượng thức ăn vừa đủ sẽ giúp việc chuẩn bị nhẹ nhàng hơn và hạn chế đồ ăn thừa.