Mâm cỗ ngày Tết gồm những món gì? Thực đơn truyền thống miền Bắc và gợi ý cho gia đình ít người

Mâm cỗ ngày Tết miền Bắc thường có những món quen thuộc như bánh chưng, gà luộc, giò chả, nem rán, canh măng và dưa hành. Mỗi gia đình có cách chuẩn bị riêng, tùy theo phong tục địa phương, số người ăn và khẩu vị của cả nhà.

Có nhà vẫn làm mâm cỗ nhiều món theo truyền thống, có nhà chọn thực đơn gọn hơn để dễ chuẩn bị và tránh dư thừa. Nếu đang lên thực đơn cho những ngày Tết, bạn có thể tham khảo các món và cách sắp xếp dưới đây.

Tóm tắt nhanh:

• Mâm truyền thống: 4 bát canh (măng, bóng, miến, mọc) và 6 đĩa (gà luộc, giò lụa, giò thủ, chả, nem rán, nộm hoặc món xào), ăn kèm bánh chưng hoặc xôi, dưa hành.
• Nhà ít người: 5–6 món là đủ, bày vừa mâm 61cm.
• Tết 2027: tháng Chạp chỉ có 29 ngày, bữa cơm chiều cuối năm rơi vào chiều 29 Tết, tức thứ Sáu 05/02/2027. Mùng 1 Tết là thứ Bảy 06/02/2027.

1. Ý nghĩa của mâm cỗ ngày Tết

Trong những ngày Tết, con cháu chuẩn bị mâm cỗ dâng lên tổ tiên để tưởng nhớ ông bà và bày tỏ lòng biết ơn. Sau khi cúng, cả nhà cùng ngồi ăn, trò chuyện và chúc nhau những điều tốt đẹp trong năm mới.

Mâm cỗ còn gửi gắm mong muốn một năm no đủ, gia đình sum họp. Với nhiều người, hương vị Tết gắn với những món ăn rất quen: miếng bánh chưng ăn cùng dưa hành, bát canh măng nóng hay đĩa thịt đông mẹ làm từ hôm trước.

Những ngày cùng nhau chuẩn bị cỗ cũng là dịp để con cháu học cách gói bánh, cuốn nem, luộc gà và nấu các món ăn truyền thống của gia đình.

2. Mâm cỗ Tết miền Bắc truyền thống gồm những món gì?

Khi nhắc đến mâm cỗ Tết miền Bắc, nhiều người thường nghĩ đến cách bày “4 bát 6 đĩa”, nhất là trong cỗ Tết truyền thống của người Hà Nội. Tuy nhiên, số bát, số đĩa và các món ăn có thể khác nhau giữa các địa phương và từng gia đình.

Dưới đây là một thực đơn tham khảo theo cách bày này:

Theo cách nhiều nhà Hà Nội vẫn làm, bánh chưng, xôi, bát cơm, dưa hành và nước chấm không tính vào số đĩa. Sáu đĩa là các món mặn, món nộm hoặc món xào.

Ngoài những món trên, bánh chưng và thịt đông cũng thường xuất hiện trong bữa cơm ngày Tết. Có gia đình bày bánh chưng thay cho xôi, có nhà thêm thịt đông và bớt một món canh.

Bạn không cần làm đủ tất cả các món trong bảng. Trước khi lên thực đơn, nên kiểm tra số người ăn và chọn lượng thức ăn vừa đủ. Nếu gia đình ít người, có thể giảm số món hoặc bày mỗi món một lượng nhỏ.

4 bát 6 đĩa, 4 bát 8 đĩa hay 6 bát 8 đĩa?

4 bát 6 đĩa là cách bày quen thuộc của nhiều nhà Hà Nội. Nhà đông người hoặc muốn mâm cỗ đầy đặn hơn có thể bày 4 bát 8 đĩa, 6 bát 8 đĩa. Cỗ lớn của những nhà khá giả ngày xưa còn có kiểu 8 bát 12 đĩa. Ngược lại, nhà ít người làm mâm vừa khoảng 2 bát 6 đĩa vẫn đủ đầy.

Khi muốn thêm bát, nhiều nhà chọn chim câu hầm hạt sen, gà tần hoặc mọc đông. Khi muốn thêm đĩa, có thể chọn tôm chiên, xá xíu, lòng gà xào dứa hoặc một đĩa miến xào thập cẩm.

Số 4 thường được hiểu là bốn mùa, bốn phương. Bạn không cần bám quá chặt vào con số, chọn số món vừa với số người ăn là được.

3. Các món ăn ngày Tết miền Bắc theo từng nhóm

Nếu bạn đang tìm các món ăn ngày Tết để lên thực đơn, có thể chia theo nhóm như bảng dưới. Mỗi bữa chọn vài món trong mỗi nhóm, mâm cơm sẽ có đủ món mặn, món canh, rau và món ăn kèm.

Bạn không cần nấu đủ mọi món trong bảng. Chọn những món cả nhà thích, thêm vài món làm sẵn được để những ngày Tết đỡ vất vả.

Ý nghĩa của vài món quen thuộc

Bánh chưng vuông gắn với tích Lang Liêu dâng lễ vua cha, thể hiện lòng biết ơn trời đất và tổ tiên. Xôi gấc có màu đỏ, nhiều nhà nấu vào đầu năm với mong muốn may mắn. Gà luộc, thường là gà trống, là món chính trên mâm cúng của nhiều gia đình miền Bắc.

4. Món ngon ngày Tết ăn không ngán

Sau vài bữa toàn giò chả, thịt gà và bánh chưng, cả nhà thường thèm món thanh và có vị chua. Vì vậy, khi lên thực đơn món ngon ngày Tết, bạn nên để dành chỗ cho vài món giúp bữa ăn nhẹ hơn.

• Dưa hành, dưa góp: ăn kèm bánh chưng, thịt luộc và giò, vị chua giòn giúp đỡ ngấy.
• Nộm su hào, nộm đu đủ: giòn, chua ngọt, nên trộn gần giờ ăn để rau không ra nước.
• Cá kho riềng: nhiều nhà miền Bắc ăn bánh chưng với cá kho, vị mặn đậm của cá hợp với vị béo của bánh.
• Canh chua, rau luộc: bát canh cá nấu chua hay đĩa rau cải luộc giúp đổi vị sau những bữa nhiều thịt.
• Miến gà, cháo gà: tận dụng gà và nước luộc gà còn lại, ăn nhẹ bụng vào bữa sáng.
• Cá chép om dưa: món chua nhẹ, hợp những ngày se lạnh đầu xuân.

Một mẹo nhỏ là mỗi bữa chỉ bày lượng giò, chả vừa ăn, thêm một đĩa rau hoặc một món chua. Mâm cơm nhìn vẫn đầy đặn mà cả nhà ăn ngon miệng hơn.

5. Mâm cỗ Tết miền Trung và miền Nam

Bên cạnh những món quen thuộc của miền Bắc, mâm cỗ Tết miền Trung và miền Nam cũng có nhiều món đặc trưng. Ngay trong một miền, cách nấu và cách chọn món vẫn khác nhau giữa các địa phương.

Mâm cỗ Tết miền Trung

Những món thường gặp gồm bánh tét, giò lụa, nem chua, tré, dưa món và thịt heo ngâm nước mắm. Tùy nơi, gia đình có thể chuẩn bị thêm gà luộc, món canh hoặc các món ăn riêng của địa phương.

Dưa món thường được dùng kèm bánh tét và các món thịt. Vị chua, ngọt, mặn giúp bữa ăn bớt ngấy.

Mâm cỗ Tết miền Nam

Mâm cơm ngày Tết ở miền Nam thường có thịt kho trứng, canh khổ qua nhồi thịt, bánh tét, lạp xưởng và tôm khô ăn cùng củ kiệu. Một số gia đình chuẩn bị thêm dưa giá để ăn với thịt kho.

Canh khổ qua được nhiều người nhắc đến với mong muốn những khó khăn của năm cũ qua đi, đón năm mới thuận lợi hơn.

Nếu các thành viên trong gia đình đến từ nhiều vùng miền, bạn có thể kết hợp những món cả nhà cùng thích. Chẳng hạn, mâm cỗ có bánh chưng, gà luộc vẫn có thể thêm thịt kho trứng hoặc đĩa củ kiệu.

6. Thực đơn mâm cơm ngày Tết từ chiều 30 đến mùng 3

Những ngày Tết có nhiều bữa cơm liền nhau. Nếu chia thực đơn theo từng bữa, bạn sẽ biết món nào nấu mới, món nào dùng lại và tránh để thức ăn thừa quá nhiều.

Năm nay tháng Chạp thiếu, không có ngày 30. Bữa “chiều 30” trong bảng dưới năm 2027 là chiều 29 Tết, thứ Sáu 05/02/2027. Mùng 1, mùng 2, mùng 3 lần lượt là thứ Bảy 06/02, Chủ nhật 07/02 và thứ Hai 08/02/2027.

Lễ cúng giao thừa, cúng mùng 1 hay lễ hoá vàng có cách sắm lễ riêng tùy phong tục từng nhà. Bảng dưới chỉ gợi ý món cho các bữa cơm gia đình:

Gà luộc còn lại có thể xé phay trộn nộm hoặc nấu miến. Giò, chả để tủ lạnh, đến bữa cắt vừa đủ hoặc rán lại. Bánh chưng ăn dần, rán giòn cho bữa sáng cũng rất ngon.

Nếu chuẩn bị thức ăn từ trước, nên chia thành từng phần và bảo quản phù hợp. Đến bữa, chỉ lấy lượng cần dùng để hâm nóng, tránh đun đi đun lại cả nồi nhiều lần.

7. Mâm cỗ ngày Tết hiện đại cho gia đình ít người

Với gia đình ít người, một mâm cỗ khoảng năm đến sáu món sẽ dễ chuẩn bị hơn. Bạn có thể tham khảo thực đơn sau:

• Gà luộc.
• Xôi gấc hoặc bánh chưng.
• Giò lụa.
• Canh măng hoặc canh rau củ nấu mọc.
• Rau xào hoặc nộm.
• Tôm hấp hoặc cá hấp, nếu muốn thêm món.

Nếu đã có cả gà và giò, bạn có thể bỏ món tôm, cá. Nhà thích nem rán thì thay một món thịt bằng nem, không nhất thiết phải thêm vào để mâm có nhiều món hơn.

Ngoài số món, bạn cũng nên tính lượng thức ăn của từng món. Gia đình ba đến bốn người có thể dùng đĩa nhỏ, bày lượng vừa ăn và để riêng phần chưa dùng đến.

Cách chuẩn bị này giúp mâm cỗ gọn gàng, người nấu đỡ vất vả và cả nhà không phải ăn lại quá nhiều đồ thừa trong những ngày sau.

Món ăn ngày Tết hiện đại có thể thêm vào mâm

Nhiều gia đình trẻ vẫn giữ ba, bốn món truyền thống như gà luộc, bánh chưng, giò và canh măng, rồi thêm vài món mới cho dễ ăn. Một số món hay được chọn là tôm hấp hoặc tôm chiên, sườn nướng, bò cuốn lá lốt, gỏi hoặc salad rau củ.

Với bữa đông người vào mùng 2, mùng 3, một nồi lẩu nhỏ đặt giữa mâm giúp cả nhà ăn nóng và đổi vị. Nếu bận rộn, bạn có thể đặt sẵn giò chả, bánh chưng rồi tự nấu những món cả nhà thích nhất.

Mâm cỗ Tết chay

Nhà ăn chay hoặc muốn cúng chay ngày mùng 1 có thể làm mâm 5–6 món: xôi gấc hoặc bánh chưng chay, nem chay, đậu phụ sốt cà chua, canh nấm rau củ, nộm rau và một đĩa giò chay. Món chay nên nêm nhạt, dùng nấm hương, đậu, rau củ để tạo vị ngọt. Số món và cách bày mâm giống mâm mặn, bạn chỉ thay món là được.

8. Nên chuẩn bị mâm cỗ Tết từ ngày nào?

Bạn nên lên thực đơn trước, sau đó chia việc theo từng ngày. Những món cần ngâm, muối hoặc làm lâu thì chuẩn bị sớm; các món ngon hơn khi dùng nóng thì nấu gần giờ ăn.

Với Tết 2027, bạn có thể đối chiếu các mốc dưới đây với lịch dương như sau: 23 tháng Chạp, ngày cúng ông Công ông Táo, là thứ Bảy 30/01, 27–28 tháng Chạp là thứ Tư 03/02 và thứ Năm 04/02, 29 tháng Chạp là thứ Sáu 05/02/2027.

Trước Tết khoảng một đến hai tuần

Chốt số người ăn và những bữa dự kiến làm cỗ. Nếu tự muối dưa hành, nên làm sớm để dưa có thời gian chua vừa ăn. Giò, chả, bánh chưng mua ngoài cũng nên đặt trước. Nhà tự gói bánh thì chuẩn bị sẵn lá dong, lạt giang và xem lại nồi luộc bánh chưng có vừa số bánh định gói không.

Khoảng ngày 27–28 tháng Chạp

Kiểm tra và mua các nguyên liệu khô như măng, miến, nấm hương, bóng bì. Măng khô cần được ngâm, thay nước và luộc kỹ trước khi nấu, tùy loại măng mà thời gian chuẩn bị khác nhau.

Bạn cũng nên kiểm tra bát đĩa, rửa sạch mâm và sắp xếp chỗ bảo quản thức ăn.

Một ngày trước bữa cỗ

Có thể nấu canh măng, làm thịt đông hoặc sơ chế những nguyên liệu cần nhiều thời gian. Nếu chuẩn bị nhân và cuốn nem trước, cần bảo quản lạnh phù hợp.

Các món đã nấu nên chia vào hộp sạch, cất lạnh sau khi nguội bớt, tránh để ngoài từ hôm trước đến hôm sau.

Trong ngày làm cỗ

Luộc gà, đồ xôi, rán nem và hoàn thiện các món canh. Món nộm hoặc rau xào cũng nên làm gần giờ dùng để giữ độ tươi.

Bạn nên tính giờ cúng và giờ ăn trước khi bắt đầu nấu. Như vậy sẽ dễ sắp xếp công việc, tránh để món đã nguội trong khi món khác vẫn chưa xong.

9. Cách bày mâm cỗ Tết gọn và đẹp

Mâm cỗ đẹp trước hết cần vừa chỗ, bát đĩa đặt chắc chắn và các món dễ lấy. Không cần trang trí nhiều, chỉ cần xếp cân đối là mâm đã trông gọn gàng.

Đặt các đĩa lớn trước

Đĩa gà, bánh chưng hoặc xôi thường chiếm nhiều diện tích, nên đặt trước để xác định chỗ cho các món còn lại. Đĩa gà có thể đặt giữa mâm hoặc lệch về một bên, tùy hình dáng đĩa và cách bày.

Xếp các bát canh ở vị trí chắc chắn

Bát canh cần nằm hoàn toàn trên phần lòng mâm phẳng. Không đặt bát chênh lên vành hoặc chen quá sát các đĩa khác, nhất là khi phải bê mâm lên bàn thờ.

Nếu mâm đã chật, nên chuyển bớt món sang mâm khác hoặc đặt riêng trên bàn.

Bày các đĩa nhỏ vào chỗ còn lại

Giò, chả, nem và dưa hành có thể xếp quanh các món lớn. Khi dọn ra ăn, đặt thêm bát nước chấm ở chỗ dễ lấy.

Chặt gà luộc xong, bạn xếp lại thành hình con gà rồi rắc ít lá chanh thái sợi, hoặc thêm vài miếng cà rốt tỉa đơn giản. Không cần trang trí nhiều đến mức che mất món ăn.

Nếu đặt mâm cỗ trên bàn thờ, nên kiểm tra diện tích trước khi bày. Mâm cỗ, bình hoa, bánh chưng và mâm ngũ quả cùng đôi tháp nước ngọt (nếu có) cần được sắp xếp chắc chắn, không che khuất bát hương.

Thứ tự dọn món khi ăn

Khi dọn ra ăn, nhiều nhà bày các món nguội như giò, chả, gà luộc trước. Nộm, món xào và bát canh nóng đưa ra sau để còn nóng, giòn. Chè, mứt hoặc hoa quả dọn cuối bữa.

Các món giống nhau nên đặt cách nhau, chẳng hạn đĩa giò và đĩa chả ở hai bên, đĩa nộm đặt đối diện món xào. Mâm cỗ nhìn cân đối và ai ngồi đâu cũng dễ gắp.

10. Mâm cỗ Tết nên dùng mâm cỡ nào?

Để chọn cỡ mâm, bạn nên xem cả số món, kích thước bát đĩa và số người ăn. Cùng một thực đơn, dùng đĩa lớn sẽ cần nhiều diện tích hơn đĩa nhỏ.

Lòng mâm là phần phẳng ở giữa dùng để đặt bát đĩa, không tính phần vành xung quanh. Vì vậy, khi chọn mâm, bạn nên chú ý kích thước lòng mâm thay vì chỉ nhìn đường kính ngoài.

Mâm cơm Tết miền Bắc cho gia đình bốn người thường chỉ cần 5–6 món, bày vừa trên mâm 61cm.

Với thực đơn đủ bốn bát và sáu đĩa, bạn nên thử xếp bát đĩa trước. Mâm 61cm có thể chật nếu dùng đĩa gà lớn và nhiều bát canh. Khi đó, có thể chọn mâm 70cm hoặc chia món thành hai mâm.

Ecocook có mâm nhôm 61cm cùng các cỡ khác, với hai màu anod vàng và anod trắng. Bề mặt mâm được xử lý anod, giúp hạn chế ăn mòn và thâm đen trong quá trình sử dụng. Sau khi dùng, bạn rửa sạch, lau khô rồi cất để dùng cho những bữa cơm gia đình, ngày rằm hoặc ngày giỗ.