Mâm cơm gia đình miền Bắc gồm những món gì? Thực đơn 7 ngày và cách bày mâm

Mâm cơm gia đình miền Bắc thường có một món mặn, một món rau, một bát canh, bát nước chấm đặt giữa và một đĩa dưa hoặc cà, ăn cùng cơm trắng. Nhà 3–4 người nấu 5–6 món là đủ, bày vừa trên một chiếc mâm nhôm 52cm. Món ăn giản dị, vị thanh, nhưng đủ mặn, đủ rau, đủ canh để cả nhà ăn ngon mà không ngán.

Bài này gom lại cách cân món kiểu Bắc, nhà mấy người thì nấu mấy món, thực đơn 7 ngày kèm cách đi chợ, thứ tự nấu cho nhanh, món theo bốn mùa và cách bày mâm, mời cơm.

Cách cân món trong mâm cơm kiểu Bắc

Bữa cơm nhà ngoài Bắc nấu theo một khuôn rất quen. Có món đậm để ăn với cơm, có món luộc cho nhẹ bụng, có canh để chan và có bát nước chấm chung. Nắm được khuôn này thì ngày nào bạn cũng tự lên món được, không cần thuộc công thức.

• Một món kho hoặc rim đậm vị. Thịt kho, cá kho, tôm rim, đậu phụ sốt cà chua. Món này nêm mặn hơn các món khác một chút, ăn với cơm rất hao.
• Một món luộc, lấy nước làm canh. Luộc rau muống thì giữ lại nước, vắt chanh vào là có ngay bát canh. Luộc thịt thì để nước đó nấu canh cải, canh bí.
• Bát nước chấm ở giữa mâm. Nước mắm pha tỏi, ớt, chanh là chính. Hôm có đậu rán thì thêm bát mắm tôm, hôm có rau muống luộc thì thêm bát tương.
• Một đĩa dưa hoặc cà. Dưa cải muối chua, cà pháo, cà bát muối xổi ăn kèm cho đỡ ngấy.

Món Bắc nêm vừa miệng, ít đường. Rau mùa nào ăn mùa nấy, nên mâm cơm cũng đổi dần theo tháng.

Mâm cơm gia đình miền Bắc gồm những món gì?

Bảng dưới là những món hay gặp nhất trong bữa cơm hằng ngày ngoài Bắc, chia theo bốn nhóm. Mỗi nhóm chọn một món là bạn có một mâm đủ.

Món mặn nên chọn món để được lâu. Thịt kho trứng hay cá kho nấu một nồi ăn được hai bữa, hôm sau đun lại càng thấm. Món rán như trứng rán, đậu rán thì nên làm sát giờ ăn cho còn giòn, còn nóng.

Nhà mấy người thì nấu mấy món?

Số món tuỳ sức ăn của mỗi nhà. Bảng dưới là mức gợi ý theo số người, kèm cỡ mâm bày vừa số món đó.

Lượng nấu cho bữa cơm 4 người thường vào khoảng 4–5 lạng gạo, 3–4 lạng thịt hoặc cá cho món mặn, một mớ rau to chừng nửa cân và 2 lạng thịt băm hoặc tôm cho bát canh. Đây chỉ là con số gợi ý. Nhà có người ăn khoẻ thì bạn nấu thêm, nhà có trẻ nhỏ thì bớt đi.

Mỗi nhà một bộ bát đĩa riêng, nên cỡ mâm theo số người cũng chỉ để tham khảo. Đĩa nhà bạn to hơn đĩa thường thì nên chọn mâm lên một cỡ.

Thực đơn 7 ngày cho mâm cơm gia đình miền Bắc

Thực đơn dưới đây cho nhà 3–4 người, toàn món quen ngoài Bắc, mỗi ngày một món mặn mới. Món kho nấu dư một ít để ăn tiếp hôm sau. Bạn cứ đổi món theo chợ gần nhà có gì.

Chủ nhật cả nhà ở nhà, có thời gian thì làm món công phu hơn. Nem rán cuốn từ sáng, trưa rán là kịp bữa, ăn kèm thịt luộc và rau sống.

Đi chợ 2 lần một tuần

Đi chợ mỗi ngày tốn thời gian, nhiều nhà đi làm chỉ đi 2 lần một tuần. Một cách chia dễ làm theo thực đơn trên:

• Chủ nhật hoặc sáng thứ 2: thịt lợn, trứng, đậu phụ, cá, rau ăn lá cho 2–3 ngày đầu (rau muống, cải ngọt, rau ngót) và củ quả để được lâu (su su, bí, bắp cải).
• Thứ 5: gà, tôm, cua, đậu phụ, rau ăn lá cho cuối tuần và lá, bánh đa nem nếu chủ nhật làm nem.

Thịt, cá mua về chia từng phần vừa một bữa rồi để ngăn đá. Tối hôm trước chuyển phần ăn hôm sau xuống ngăn mát cho rã đông từ từ. Rau ăn lá nên dùng trong 2–3 ngày đầu, su su, bí, bắp cải để dành cho cuối đợt. Đậu phụ mua ngày nào nên ăn ngày đó.

Nấu dư cho hôm sau

Món kho là món nấu dư tiện nhất. Một nồi thịt kho trứng ăn được hai bữa, hôm sau đun sôi lại là ăn được ngay. Nước luộc thịt hôm trước để nguội, cất ngăn mát, hôm sau nấu canh. Rau thì nên luộc, xào trong ngày, để qua đêm rau thâm và mất ngọt.

Nấu mâm cơm trong khoảng 45 phút

Đi làm về muộn, bạn vẫn kịp có mâm cơm nóng nếu nấu đúng thứ tự: món lâu làm trước, món nhanh làm sau, rau để sau cùng cho xanh.

1. Vo gạo, cắm nồi cơm. Cơm nồi điện thường chín trong khoảng 30–35 phút.
2. Bắc món kho lên bếp, để lửa nhỏ liu riu cho thấm.
3. Trong lúc chờ, nhặt rau, rửa rau, sơ chế đồ nấu canh.
4. Nấu canh. Canh rau ngót, canh bí chỉ mất 10–15 phút.
5. Luộc hoặc xào rau. Rau muống luộc chừng 3–4 phút sau khi nước sôi là chín.
6. Pha bát nước chấm, bày dưa cà, xới cơm.

Muốn nhanh hơn nữa, bạn làm sẵn vài việc từ tối hôm trước: ướp thịt hoặc cá rồi cất ngăn mát, nhặt rau cho vào túi, bóc sẵn hành tỏi. Hôm sau đi làm về chỉ còn bật bếp nấu.

Mâm cơm theo mùa

Rau, cá ngoài Bắc mỗi mùa một khác. Nấu theo mùa thì món vừa ngon vừa dễ mua, giá lại mềm.

Mùa xuân

Đầu năm trời còn rét, mưa phùn. Rau cải, ngồng cải, rau ngót đang ngon. Nhà còn đồ Tết thì kho nốt thịt, nấu canh măng, canh cá rô rau cải cho đổi vị sau mấy ngày ăn cỗ.

Mùa hè

Trời nóng nên ăn món mát, ít dầu mỡ: canh cua rau đay, canh mồng tơi, cà pháo, rau muống luộc dầm sấu, đậu phụ rán chấm mắm tôm, thịt luộc. Bát nước rau luộc để nguội uống cũng mát.

Mùa thu

Sang thu, cua đồng chắc thịt, rau rút vào mùa. Canh cua rau rút, cá rô kho, rau muống xào tỏi là những món nhiều nhà chờ cả năm. Bí đỏ, khoai sọ nấu xương cũng hợp tiết trời se lạnh.

Mùa đông

Trời rét thì ăn món nóng, đậm vị: thịt kho, cá kho riềng, canh cải nấu gừng, canh xương hầm củ quả, su hào xào, bắp cải luộc chấm nước mắm dằm trứng. Canh nên múc ra bát ngay trước khi ăn cho còn nóng.

Mâm cơm có người già và trẻ nhỏ

Nhiều nhà ngoài Bắc ba thế hệ ăn chung một mâm. Ông bà răng yếu, trẻ nhỏ chưa ăn được cay, nên bạn để ý thêm vài điều:

• Mỗi bữa có ít nhất một món mềm: đậu phụ, trứng hấp, thịt băm, cá kho nhừ, bí luộc.
• Nêm vừa trong nồi, ớt để riêng. Ai ăn cay thì thêm vào bát chấm của mình.
• Cá nhiều xương nhỏ thì gỡ sẵn phần cho trẻ.
• Rau thái ngắn, luộc lâu hơn một chút cho mềm.

Bát chấm có ớt nên đặt xa chỗ trẻ ngồi để trẻ khỏi chấm nhầm.

Cách bày mâm, ngồi mâm và mời cơm

Mâm cơm Bắc bày tròn, cả nhà ngồi quanh mâm và gắp chung. Cách bày quen thuộc:

• Bát nước chấm đặt giữa mâm để ai cũng chấm tới.
• Món mặn và đĩa rau chia hai bên, món ngon hướng về phía ông bà, bố mẹ.
• Bát canh đặt gần người hay múc canh cho cả nhà.
• Đĩa dưa, cà đặt vào chỗ còn trống.
• Bát cơm, đôi đũa xếp quanh mâm, mỗi người một bộ trước chỗ ngồi.
• Nồi cơm để cạnh người xới cơm.

Lòng mâm là phần phẳng ở giữa dùng để đặt bát đĩa. Bạn bày các đĩa to trong lòng mâm cho chắc khi bưng từ bếp ra.

Chỗ ngồi cũng có nếp riêng. Ông bà, bố mẹ ngồi phía trên, con cháu ngồi gần nồi cơm để tiện xới. Trước khi ăn, con cháu mời người lớn: "Cháu mời ông bà ăn cơm", "Con mời bố mẹ ăn cơm". Câu mời ngắn thôi nhưng làm bữa cơm ấm hơn, trẻ nhỏ cũng quen lễ phép từ bé.

Mâm cơm hằng ngày khác mâm cỗ thế nào?

Mâm cơm hằng ngày gọn, 4–6 món, nấu chưa tới một giờ. Mâm cỗ ngày giỗ, ngày Tết thì nhiều món hơn và có những món riêng: gà luộc, giò lụa, nem rán, xôi, canh măng, miến xào.

Hôm nhà có khách, bạn giữ khuôn mâm cơm thường rồi thêm một đĩa gà luộc, một món nộm, một món xào là thành mâm cơm đãi khách tươm tất mà không quá vất vả.

Chọn mâm cho bữa cơm gia đình

Với nhà 3–4 người, mâm 52cm là cỡ vừa nhất: đủ chỗ cho 5–6 món mà bàn ăn hay chiếu nhỏ vẫn đặt gọn. Nhà 5–6 người, hay cuối tuần con cháu về ăn cùng, thì lên mâm 61cm, bày được tới 8 món. Nhà 1–2 người dùng mâm 42cm cho gọn.

Mâm nhôm anod của Ecocook làm tại xưởng ở Nam Trực, Nam Định, có màu vàng và màu trắng. Anod là cách xử lý tạo một lớp bảo vệ trên bề mặt nhôm. Mâm nhẹ nên bưng mâm đầy món từ bếp ra vẫn vừa tay. Ăn xong, bạn rửa mâm bằng nước rửa bát, lau khô rồi cất. Mâm dùng để bày thức ăn, không đặt lên bếp đun.